AntenNasıl YapılırPopüler

Manyetik Loop Antenimiz İçin Ayarlı Kelebek (Butterfly) Kapasitör Yapalım

Yüksek voltaja dayanıklı butterfly kapasitör

For English version click here.


Bildiğiniz gibi özellikle HF cihazlarımız için hem portatif olması hem de kolayca yapılabilmesi açısından Manyetik Loop antenler çokça tercih edilmektedir. Tipik bir manyetik loop anten şu şekildedir:

Buradaki konumuz nasıl manyetik loop anten yapılır onu anlatmak değil, onu daha verimli ve yüksek çıkış gücünde telsizlerimizle kullanmak için gerekli olabilecek yüksek voltaja dayanıklı ayarlı kondansatör diğer adıyla kapasitör nasıl yapılır olacak. Loop antenlerle ilgili detayı bence en iyi TA4LYL blog sitesinden öğrenebilirsiniz. Buradaki PDF dosyaya da göz atabilirsiniz.

Özellikle amatör telsiz gruplarında çokça gördüğümüz bu tip antenlerle hatta düşük güç QRP cihazlarla binlerce km uzaklıklarla görüşmeler yapıldığını çokça görmüşsünüzdür. Hemen benim gibi bir hevesle ülkemizde her yerde kolayca bulabileceğimiz alüminyum veya bakır birkaç metre çubuk bulup bunu büküp, ucuna da eski radyolardan çıkartılan aşağıdakine benzer ayarlı (varyabl da denir) kapasitörlerden takıp denemeler yapabilirsiniz.

Ancak radyolardan çıkan ayarlı kondansatörler genel olarak alış kabiliyetli olduğundan dinlemede iyi iş çıkarır ama telsizden çıkış yaptığınızda kalitesine göre 1-8 watt arası belki biraz daha fazla güce dayanırlar. Çünkü plaka aralıkları çok dardır. QRP telsizlerde kullanacaksanız iş görecektir. Ancak telsiz çıkış gücünü yükselttikçe antene iletilen voltaj yükseldiğinden plakalar arası voltaj atlamaları yani çıtırtılar duyarsınız. Bu iyi değil tabi.

Peki yüksek watt çıkışlarda çözüm yok mu? Var tabi. Eğer bütçeniz uygunsa vakum tip kapasitörler var onlardan kullanabilirsiniz. 15 bin volta kadar bazıları belki daha fazla dayanıklıdırlar ve verimlidirler. Bu tip kapasitörleri daha çok Rus yapımı göreceksiniz ve gayet başarılılar. Bazıları 20-1000 pF aralığında yüksek değerlere sahip olup, 20 bin volta kadar dayanıklı olduğu belirtilmektedir. Ancak pahalı ve ülkemizde bulmak zor, yurtdışından getirtmek gerekli. Daha az değer aralığına sahip ucuzlar da var ama ucuz olanlar bile 150-200 USD fiyat aralığında.

Bütçemiz de yok ve amacımız ucuz bir loop anten yapmak ise alternatif olarak kendimiz bir ayarlı kapasitör yapabiliriz. Elbette vakum tiplerdeki gibi yüksek değerlere sahip olmasa da benim en son yaptığım 62-500 pF değeri gösteriyordu. Kendimiz yapmak istersek neler gerekli bir bakalım.

Kelebek kondansatör neden daha iyidir?

Yüksek voltaj ve akımlar için aşağıdaki tip dar aralıklı standart tip ayarlı kondansatörlerin kullanılması önerilmez.

Seri Bağlantılı Ayarlı Kondansatör

Yukarıdaki resimde olduğu gibi seri şekilde yan yana dizayn edilmelerinin nedeni, voltaj değerinin iki katına çıkarılmasıdır. Bunun negatif etkisi ise kapasitans değerinin ikiye bölünmesidir.

Why Butterfly

Bölünmüş (split) stator kondansatörü için 2 kondansatör bir şaft (mavi) ile seri olarak bağlanır ve ilk çizimdeki kırmızı noktalar kayıp noktalardır.

Sağdaki çizimdeki kelebek kondansatör için 2 kondansatör, rotorlar tarafından seri olarak doğrudan bağlanır ve daha az kayıp verir.

Gerekli malzemeler:

1- Lazer kesim rotor ve stator plakalar, yani kelebek plakalar

Aslında en önemli parçalar bunlar. Rotor ve stator plakalar farklı şekilde olabilir elbette ama ben aşağıdaki şekilde dizayn edip teknik resmini çizdim. Çünkü lazer kesimciler normal resimden veya el çiziminden plaka kesim yapmıyorlar. İllaki DXF veya DWG tip formatta teknik çizim isterler. Çizimi isterseniz bana mesaj atınız.

 

Bundan kaç adet yaptırmanız gerekir diye düşünüyorsanız şöyle söyleyeyim, 15 set ile 380pF, 20 set ile yaklaşık 500pF değere ulaştım ben. Buna göre adedi belirleyin kendiniz. Kestirecek yeri nereden bulacağım derseniz online hizmet veren http://www.cadcut.co sitesinde yaptırabilirsiniz. Kalınlık ise tavsiyem 1mm olsun.

2- Dişli Gijon saplama.

Plakaların delikleri 5mm ayarlanmıştı. Bu nedenle 1 metrelik 5mm (M5) metrik 5 tip gijon dişli saplama yeterli olacaktır. Ben aralara M5 tip somun koyduğum için dişli gijon tercih ettim. Düz de olabilir ama sıkıştırmak sorun olabilir denemedim. İnternetten aşağıdaki örnek sitelerden veya nalbur, yapı marketlerden temin edilebilir, ucuz bir malzemedir. Dış ortamda çok kalacaksa paslanmaz veya kaplama tip tercih edebilirsiniz.

5mm Gijon

3- Spacer (aralık) malzemesi

Plakaların arasında boşluk sağlamak için kullanacağız. Karşılıklı döşeyeceğimiz stator plakalarının arası yüksek voltajda sıkıntı çıkmasın diye 5mm veya ideal 6mm aralık olması tavsiye ediliyor. Bunun için muntazam ölçülerde alüminyum tip spacer parçalardan temin etmek en iyisi ama ben Türkiye’de bulamadım. Bulan varsa beni haberdar ederse sevinirim. Ben ilk yaptıklarımda DIN 6330 Takviyeli M5 ebat somun (6 mm genişlik) koydum aralara ama sonraki yaptıklarımda 6mm düzgün kesilmiş spacer kullandım (En alttaki resimlerde görebilirsiniz)

spacer veya

Aliexpress sipariş linki: https://s.click.aliexpress.com/e/_AEbRD1

Aliexpress‘den sipariş verecekseniz M5 tip – 6mm kalınlık seçin, kargo gönderim olarak takipli tip (China Post, Aliexpress Standard Shipping, vs) seçin, yoksa takipsiz kargolar kayboluyor genelde.

Somun ile yapacaksanız somun kalınlığı (resimde m boyutu) en az 4.5-5mm geniş olanlardan seçin. İnternetten veya nalburlardan alabilirsiniz. Dediğim gibi stator plakalar arası en az 5mm, tercihen 6mm olsun. Somun yanında 1mm lik pullardan da kullanın genişliği ayarlamak için.

Her set için 5 tane spacer veya somun gerekiyor. Kaç plakalık kapasitör yapacaksanız ona göre adet seçin.

Ayrıca ek olarak 18-20 tane M5 somun ayrıca panelleri sıkıştırmak için gerekli.

4-Göbek gijon sabitleyici

Ortadaki dönen rotorların bağlayan göbek gijonu ileri geri oynamasın diye kenar panelden sabitlemek gerekmektedir. Bunun için en iyi yöntem bu sitede gösterilen Planetary Reduction Drives denilen parça kullanmak ama buna benzer bir şey Türkiye’de bulamadım. Gören bulan varsa haberdar ederse sevinirim.

Bu parçanın diğer önemli bir avantajı çevirme turunu örneğin 6:1 reduction (düşürme) yapması. Yani hassas ayar için normalde biz dış taraftan 6 tur çevirsek iç taraftan sadece 1 tur çevirir.

Neyse bunun yerine panelin iki tarafından sıkıştırma yöntemi uyguladım. Aşağıdaki resimdeki başka işler için Aliexpress’den aldığım Openbuilds 5mm iç çapı olan sıkıştırma kelepçeleri kullandım. Yerli piyasadan benzer iş gören şeyler bulunabilir belki.

openbuilds lock

Aliexpress sipariş linki: http://s.click.aliexpress.com/e/_d7txP7y

Ancak çıkışlardan biri rotorlardan olacağı için ve bu devamlı sağa sola döndüğü için bağlantı sağlamak için ince bir yaylanabilen çelik plakayı gijona değdirmek gerekecek.

5-Kenar panelleri

İlk yaptığım aşağıda görülen kapasitörde pleksi levhadan kestiğim kenarlıklar yapmıştım ama gijon deliklerini denk getirmek biraz zor oldu. Tıklarsanız videosu açılır.

Bu nedenle ikinci yaptığımda 3D yazıcı ile basılabilen kendi 3D dizaynım kenarlıklar kullandım. 3D yazıcı ile bastırma imkanınız yoksa yukarıda bahsettiğim üzere 3-4mm kalınlıkta pleksi veya benzer bir şey kesip kullanabilirsiniz.

   3D Panel

27.11.2020 v2 eklendi
Daha düşük kapasitans değeri elde etmek için stator plakaların birbirinden uzaklığını ayarlanabilir yaptım. Yeni v2 tip olan STL kullanmanızı tavsiye ederim.

3D yazıcı baskısı için STL dosyası şuradan indirilebilir https://www.thingiverse.com/thing:4573307

Nasıl yapılır?

Benim sağladığım kelebet plakalar ve 3d baskılı paneller kullanarak örnek nasıl yapılır videolarını M0AWN Chris Gladman YouTube kanalından izleyebilirsiniz. Chris’e bu faydalı videoları için teşekkür ediyorum.

Assembly

Adım 1- Öncelikle M5 gijonumuzdan statorları takmak için 4 parça keselim. Ne ebat olacak derseniz ben 20 set plakalık yaptığımda 15cm’lik ebatlar yeterli oldu, uçtan 2cm kadar fazla kalıyor. Ayrıca göbek çubuğumuz 5-6cm kadar biraz daha uzun keselim, çünkü çevirmek için uç takmak lazım, elle tutmak lazım, veya motor takmak da isteyebilirsiniz. İkinci adımda planım motorlu bir sistem zaten.

Adım 2-  Kestiğimiz 4 adet gijon rodları panellere monte edeceğiz. 3D basılı olanları kullanacaksanız alt monte çıkıntısı dışarıda kalacak şekilde gijon rodları çevirerek takın. Zorlanırsanız pense kullanın ama bir bez parçası ile yapın, dişlere zarar vermeyin.

Adım 3- Sonrasında alt kısımlara bir M5 somun ekleyip, kenar rotator panelleri takalım. Aralara birer spacer veya M5 somun eklemeyi unutmayalım.

Cap Building Cap build

Sonra rotor yani göbek kısmını monte edeceğiz. Bunu öncesinde panele takmadan dışarıda monte edeceğiz, gijon alt kısımda biraz boşluk verin (bkz. üstteki resim) ve M5 somun takarak başlayın ve bitince en üste M5 somun ekleyip düz bir yere koyup tüm paneller düzgün sıralı yapıp sıkıştırın.

Adım 4- Tamamlanmış göbek rotor takımını kolay takmak için alt panelin deliğini 5 numara matkap ucuyla veya benzeri şeyle biraz genişletin. Sadece zorlamadan dönecek şekilde genişletin ve takın. Sonrasında kenar rotator takımı panellerini ortalayacak şekilde sabitleyin.

Adım 5- Üst paneli takmadan önce planetery parçasını, yoksa Openbuild sıkıştırmalı kelepçelerden birini göbek gijonuna takın. Ayrıca panel altı sıkıştırması için 4 köşe gijonlarına da M5 somun takın. 3d baskılı panel deliklerini biraz genişletmeniz gerekecek gijonları takmak için. Sonra paneli takın ve üstten de M5 somun ve ortaya da Openbuilds civatalı kelepçeyi takıp sıkıştırın.

Bitmiş örnek kelebek tip kapasitörler:

Not: Bunu geliştirmek için öneri ve tavsiyeleriniz varsa bildirirseniz memnun olurum. Yorum kısmına yazabilir veya [email protected] e-posta adresime yazabilirsiniz.

73, TA1LSX

Makale veya konuyu beğendiyseniz ve işinize yaradıysa, bana bir kahve ısmarlamak için aşağıdaki BTC, ETH veya ETC hesaplarımıza biraz bozuk para atabilirsiniz 🙂

BTC: 1BQa1dQVzGySnNTLVvn3AZrPkQSJXDbZxi
ETH: 0x5a2d7ec259ec49c1e962c1c456e4b41f574c86ba

Alternatif olarak, bu blog sitesini çalışır halde tutmak için ihtiyaçlarınızı satın almak için aşağıdaki affiliate linkler üzerinden giriş yapabilirsiniz. Bize bir kaç kuruş komisyon göndereceklerdir. Sizin cebinizden ek bir şey çıkmaz.

Aliexpress Gearbest Amazon

Patreon Destek!
Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu

Reklam Engelleyici Algılandı

Lütfen Add Blocker uygulamanızı bu site için devre dışı bırakın. Rahatsız edici bir reklam uygulamamız yoktur. Please turn the Add Blocker off as you may see there is no annoying ads in the blog.